11 Listopada 2017 przypadła 99 rocznica odzyskania niepodległości przez Polskę. Dlatego warto przypomnieć, że w 2017 r. przypada również 50. rocznica śmierci MICHAŁA GAWLASA - legionisty Legionów Piłsudskiego, walczącego o odzyskanie przez Polskę niepodległości, zbiorowo odznaczonego Srebrnym Krzyżem Orderu Wojskowego Virtuti Militari, mieszkańca Różańska, dziś spoczywającego na tutejszym cmentarzu!

Legiony Polskie, zwane też Legionami Piłsudskiego zajmują wyjątkowe miejsce w naszej historii i świadomości. Samodzielny, polski i mądry politycznie a co najważniejsze zwycięski projekt polityczno-wojskowy z lat 1914-1918, zaowocował odzyskaniem przez Polską niepodległości, rozbudził wyobraźnię społeczną, zainspirował do naśladowania i odcisnął swe piętno na wielkich wydarzeniach XX wieku. W przyszłym roku obchodzić będziemy 100-lecie odzyskania niepodległości. Legiony przeszły do legendy. Odwołujemy się do niej w debacie politycznej i historycznej.

Jednym z legionistów Piłsudskiego był Michał Gawlas - mieszkaniec Różańska, spoczywający dziś na naszym cmentarzu!
Michał Gawlas wstąpił do Legionów wraz z osiągnięciem wieku dojrzałości. Służył między innymi w 10. kompanii III batalionu szóstego Pułku Piechoty; 29 XI 1915 awansowany był na starszego żołnierza. Następnie służył w tzw. Polskim Korpusie Posiłkowym (w II Brygadzie Legionów pod dowództwem Józefa Hallera, w 2 Pułku Piechoty, w kampanii technicznej).

Podpisanie 9 lutego 1918 r. traktatu w Brześciu, na mocy którego Niemcy i Austro-Węgry odstępowały Ukrainie Chełmszczyznę i część ówczesnego Podlasia (kosztem Polski), wywołało ogromne wzburzenie w społeczeństwie polskim oraz wśród żołnierzy. Większość z nich, dowodzona przez płk. Józefa Hallera, przebiła się w nocy z 15 na 16 lutego 1918 r. przez front austriacko-rosyjski pod Rarańczą i połączyła z II Korpusem Polskim w Rosji.

Wojskowych, którym nie udało się przedostać na druga stronę frontu (jednym z nich był Michał Gawlas), poddano początkowo surowym represjom. Oddziały polskie zostały rozbrojone, a żołnierze aresztowani i umieszczeni w obozach dla internowanych na Węgrzech oraz w Galicji.

Michał Gawlas internowany był w Szaldobos (na Węgrzech).

Po zwolnieniu, wraz z innymi żołnierzami został wcielony do armii austriackiej i wysłany na front włoski. Żołnierze wyjeżdżali z mieszanymi uczuciami, ponieważ zrozumiałą radość z powodu wydostania się z obozów mąciły obawy o dalszy los i niechęć do walki przeciw Włochom, którzy dla Polaków nie byli wrogami.

Michał Gawlas nie chciał walczyć w imię austriackich interesów, dlatego podjął udaną próbę ucieczki z transportu na front włoski. Powrócił do Polski w kwietniu 1919.

Słowem podsumowania należy zwrócić uwagę na bohaterstwo wielu legionistów, którzy mimo tylu przeciwności, szykan, niewygód twardo stali przy stanowisku, że są częścią wojska polskiego. Swoją niewzruszoną postawą, czynem nawiązali do kultywowanych w czasie pierwszej wojny światowej przez Legiony Polskie wspaniałych tradycji polskiego oręża. Postawa bezkompromisowości zaowocowała na jesieni 1918 r... Internowanie jest jedną z "cegiełek" polskiej niepodległości!

   
Serwis informacyjny www.nasze.rozansko.pl powstał w ramach projektu "Centrum Aktywności Lokalnej w Różańsku"
współfinansowanego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich